Τρόποι Αφύπνισης της Παιδικής Δημιουργικότητας

afipnisi-paidikis-dimourgikotitas

Δεν είναι λίγες οι φορές που οι γονείς προσπαθούν να εφεύρουν ευχάριστες δραστηριότητες και ασχολίες για να απασχολήσουν  τα παιδιά τους κατά την διάρκεια της ημέρας, στοχεύοντας  στην αφύπνιση της δημιουργικότητα και της εφευρετικής τους διάθεσης, με σκοπό να γίνουν οι μεγάλοι «Επιστήμονες» του μέλλοντος. Αυτό που δεν υπολογίζουν, όμως, είναι ότι δεν χρειάζεται να «σπάνε το κεφάλι τους» να βρίσκουν συνέχεια καινούριες ασχολίες και να ξοδεύουν τα  λεφτά  τους σε καινούρια παιχνίδια και πόσο μάλλον σε ηλεκτρονικά μηχανήματα. Αυτό που μπορούν να κάνουν, είναι να τους μυήσουν σε διάφορους τρόπους με τους οποίους  θα  αναπτύξουν μόνα τους την δημιουργική τάση, που έτσι και αλλιώς είναι έμφυτη και άμεσα διαθέσιμη στα παιδιά και στους εφήβους (Soliman, 2005).

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ;

Εδώ και αρκετά χρόνια, κατόπιν από πολυάριθμες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί στον κλάδο της νευροψυχολογίας και της ψυχολογίας  έχει αποσαφηνιστεί ότι η δημιουργικότητα είναι μία τάση  που ενυπάρχει σε όλους τους ανθρώπους, αρκεί μόνο να επιστρατεύσουν τις αντιληπτικές και γνωστικές τεχνικές (Soliman, 2005).

Με τον όρο δημιουργικότητα εννοούμε την ικανότητα παραγωγής μίας νέας ιδέας ή έργου, χρησιμοποιώντας όχι μόνο την φαντασία, αλλά και την γνωστική και κιναισθητική αντίληψη. Στην ουσία,  μία νέα ιδέα προκύπτει από τον συνδυασμό των ήδη υπαρχόντων γνωστικών γνώσεων που έχουν αποτυπωθεί στην μνήμη μας, με τα νέα ερεθίσματα που δεχόμαστε από το τρέχον περιβάλλον μας. Είναι μία πηγαία τάση που ενυπάρχει σε όλους τους ανθρώπους και δεν αποτελεί ξεχωριστό προσόν λίγων και έξυπνων ανθρώπων. Αναπτύσσεται κυρίως μέσα από την διαδικασία της μάθησης και της συνακόλουθης εξάσκησης. Η χρόνια τροφοδότησης της φαντασίας από πληθώρα ερεθίσματα οδηγεί αναμφισβήτητα στην εκδήλωση αστείρευτων δυνάμεων του μυαλού (Soliman, 2005).

Ο ψυχολόγος Ρότζερ Μπίτι του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, μέσα από έρευνες που έκανε για την εγκεφαλική δραστηριότητα των δημιουργικών ανθρώπων, διατύπωσε την εξής σημαντική πρόταση «Μπορούμε να προβλέψουμε τον νέο Αϊνστάιν; «Δεν μπορούμε να προβλέψουμε με τέλεια ακρίβεια ποιος θα είναι ο επόμενος Αϊνστάιν, αλλά είμαστε πλέον σε θέση να έχουμε μια αρκετά καλή ιδέα για το πόσο διαφορετική είναι η σκέψη ενός ανθρώπου». Με αυτή την δήλωση ήθελε να κάνει σαφές στον κόσμο, ότι η δημιουργικότητα  προκύπτει από την μοναδική, ενεργή και όχι παθητική αλληλεπίδραση των γνωστικών δεξιοτήτων του ανθρώπου με το άμεσο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΦΥΠΝΙΣΗΣ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ

  1. Βροχή Ερεθισμάτων

Από την στιγμή που γεννιέται ένα βρέφος μέχρι την ενηλικίωση του και την μετέπειτα ενήλικη ζωή του δέχεται έναν καταιγισμό ερεθισμάτων, μέσω των οποίων διαμορφώνει ολόκληρο τον κόσμο του και παράλληλα με αυτόν και την κοσμοθεωρία του. Αυτό που πρέπει να τονιστεί και να σημειωθεί είναι ότι η παιδική ηλικία αποδεικνύεται η πιο κρίσιμη και σημαντική ηλικία για να προσαρμοστεί και να αφομοιώσει ένα παιδί το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται καθημερινά από το άμεσο περιβάλλον του. Η αποδοχή των ερεθισμάτων, η αφομοίωση, η προσαρμογή και η σύνδεση προγενέστερων και μεταγενέστερων ερεθισμάτων ενεργοποιεί την λειτουργία της φαντασίας, η οποία με την σειρά της οδηγεί στην έκρηξη παραγωγής ιδεών και σκέψεων.

Το κλειδί για την αφύπνιση της δημιουργικότητας είναι η παιδική ηλικία που αποτελεί χρονικό ορόσημο για την υγιή πορεία της ανάπτυξης εν ανθρώπου. Η οικογένεια παίζει καταλυτικό ρόλο στην προαναφερθείσα διαδικασία, κάνοντας την αρχή συνήθως  μέσα από την εκμάθηση και την ανάπτυξη του λόγου και συνεχίζοντας σε άλλες διαδικασίες μάθησης, που αφορούν τις γνωστικές, κιναισθητικές και κοινωνικές δεξιότητες ενός παιδιού (Torrance, 1988).

  1. Επικοινωνία

Για να μπορέσει ένα παιδί να κατανοήσει, να υιοθετήσει και τελικά να οικειοποιηθεί κάποια επιλεκτικά περιβαλλοντικά ερεθίσματα, πρέπει η οικογένεια να χρησιμοποιεί  συστηματικά την δεξιότητα της επικοινωνίας (Torrance, 1988).  Η επικοινωνία βοηθάει πολύπλευρα στην ανάπτυξη συγκεκριμένων  γνωστικών ικανοτήτων, όπως για παράδειγμα στην ικανότητα κρίσης και λογικής, στην κατανόηση ιστοριών και γεγονότων, στην ανάπτυξη προφορικού λόγου, όπως και στην συνακόλουθη ανάπτυξη του γνωστικού μοτίβου αιτίου-αποτελέσματος. Καλύπτει πολλά από τα ερωτηματικά των παιδιών και τα πολυάριθμα «γιατί», που πέφτουν βροχή μπροστά σε κάθε καινούρια  οπτική παράσταση και γεγονός που αντικρύζουν σε ένα άγνωστο και ανεξερεύνητο περιβάλλον. Με αυτόν τον τρόπο οι γονείς προσφέρουν ένα κλίμα ασφαλές και πρόσφορο για την ανάπτυξη του παιδιού μέσα σε έναν κόσμο άγνωστο και πολλά υποσχόμενο. Η σωστή χρήση της επικοινωνίας, περιλαμβάνει οπτικά ερεθίσματα, μέσα από φωτογραφίες ή εικόνες παραμυθιών, ακουστικά ερεθίσματα, μέσα από την διήγηση μίας ιστορίας, κιναισθητικά ερεθίσματα, μέσα από την αλληλεπίδραση που συμβαίνει στα παιχνίδια και γνωστικά ερεθίσματα μέσα από συζητήσεις και διαλόγους (Torrance, 1988).

  1. Κοινωνική Αλληλεπίδραση

Η άμεση διαδραστική επαφή και  κοινωνική αλληλεπίδραση αποτελεί μiα προσοδοφόρα συνθήκη, η οποία τροφοδοτεί την κοινωνική ενσυναίσθηση των ανθρώπων και τους βοηθάει να ελέγχουν καλύτερα τα συναισθήματα τους  και να δέχονται αρμονικά την ύπαρξη και την υπόσταση του άλλου. Στην παιδική ηλικία, τοποθετούνται τα θεμέλια για την ικανότητα του να συνάπτει κανείς και να συντηρεί υγιείς σχέσεις και κοινωνικές συναναστροφές, προμηνύοντας έτσι την επιτυχία στον εργασιακό τομέα, στον οικογενειακό και στο φιλικό περιβάλλον (Guilford, 1950).

Οι γονείς θα πρέπει να ενθαρρύνουν τις κοινωνικές συναναστροφές των παιδιών τους, συμμετέχοντας σε διάφορες παιδικές δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα αθλητικές ή καλλιτεχνικές ομάδες, όπου τα παιδιά θα καταφέρουν να αναγνωρίσουν την ολότητα της προσωπικότητας τους μέσα στο σύνολο (Κόκκος, 2011). Ζώντας σε μία καθημερινότητα που η τεχνολογία μας έχει μετατρέψει σε ανήμπορες οντότητες να ενεργήσουμε και να σκεφτούμε χωρίς την χρήση της, πρέπει να προστατεύσουμε το μοναδικό ανθρώπινο χάρισμα, με το οποίο είμαστε ευλογημένοι και αυτό ονομάζεται αυθόρμητη σκέψη και πηγαία δημιουργία (Κόκκος, 2011).

  1. Αυτονομία – Πρωτοβουλία

Το πιο δύσκολο κομμάτι στο έργο της ανατροφής των παιδιών είναι η αποδοχή των γονέων να αντιληφθούν τα παιδιά τους, ως ξεχωριστές και μοναδικές οντότητες, οι οποίες θα ανεξαρτητοποιηθούν από αυτούς και εν τέλει θα αποκοπούν για να δημιουργήσουν και να καλλιεργήσουν την προσωπικότητα τους.

Η αυτονομία και επιβράβευση της πρωτοβουλίας θα πρέπει να γίνεται από την  πρώιμη παιδική ηλικία, ώστε το παιδί να πάψει να φοβάται την εξερεύνηση του νέου και άγνωστου περιβάλλοντος. Θα πρέπει να μάθει να ενεργεί αυτόβουλα  χωρίς τις μόνιμες υποδείξεις του γονέα, θέτοντας τους δικούς του κανόνες και όρια για να προστατεύσει μόνο του τον εαυτό του και τις επιθυμίες του. Μόνο αν ενθαρρύνετε την αυτονομία στο παιδί σας, θα μπορέσετε να απεγκλωβιστείτε από τους δικούς σας φόβους και ανησυχίες. Μεγαλώνοντας ένα παιδί ανεξάρτητο, δυναμικό, γεμάτο αυτοπεποίθηση, θα νιώσετε σιγουριά ότι θα τα καταφέρει μόνο του χωρίς να βρίσκεται απαγκιστρωμένο στις δικές σας δυνάμεις (Μαγνήσαλης, 1996). Η αυτοπεποίθηση, ο αυτοσεβασμός και η αυτογνωσία που κερδίζει κανείς μέσα από την ανεξαρτησία, αποτελούν τροφή για την εμφάνιση της δημιουργικότητας σε όλους τους τομείς λειτουργικότητας του ανθρώπου.

  1. Αφιέρωση Προσωπικού Χρόνου

Οι γονείς για να μπορέσουν να αφυπνίσουν και να εμπλουτίσουν την έμφυτη  έκφραση της δημιουργικότητας στα παιδιά, οφείλουν να αφιερώσουν ουσιαστικό και πολύτιμο χρόνο σε αυτά, ώστε να μπορούν να ελέγχουν την είσοδο των περιβαλλοντικών ερεθισμάτων και να δίνουν μορφή στα νέα γνωστικά, κοινωνικά και συναισθηματικά σχήματα που αποκτούν τα παιδιά μέσα από την διαδικασία αυτήν (Ευαγγέλου, 1993).

Αυτό που επιτυγχάνεται, βέβαια, με την σημαντική σε χρόνο αλληλεπίδραση των γονέων και των παιδιών, είναι οι πρώτοι να μετατρέπονται σε μοναδικά, θετικά πρότυπα μίμησης προς τους δεύτερους (Ευαγγέλου, 1993). Τα παιδιά παρακολουθώντας και παρατηρώντας τις κινήσεις και την συμπεριφορά των γονέων, οικειοποιούνται με μεγάλη ευκολία τις επιθυμητές θετικές συμπεριφορές, τις επαναλαμβάνουν ασυνείδητα και τις αυτοματοποιούν, εφόσον αυτές επιβραβευτούν από τους μεγάλους θαυμαστές τους, δηλαδή τους γονείς (Guilford, 1950). 

Βιβλιογραφία

Ευαγγέλου, Ι. (1993). Η Φαντασία. Μια αδιερεύνητη ψυχική λειτουργία. Αθήνα: Ιάμβλιχος.

Κόκκος, Α. (2011). Μετασχηματίζουσα μάθηση μέσα από την αισθητική εμπειρία: Η διαμόρφωση μιας μεθόδου. Στο. Α. Κόκκος κ.α., Εκπαίδευση μέσα από τις Τέχνες. (σελ. 71- 120). Αθήνα: Μεταίχμιο.

Μαγνήσαλης, Κ. Γ. (1996). Δημιουργική. Θεωρία & Τεχνική για την Ανάπτυξη της Δημιουργικότητας. Αθήνα: Interbooks.

Guilford, J. (1950). Creativity. The American Psychologist, Vol. 5, No 9, pp. 444- 454.

Soliman, A. H. (2005). Systems and Creative Thinking. Pathways to Higher Education Project. (pp. 107- 108). Cairo University: Center for Advancement of Postgraduate Studies and Research in Engineering Sciences, Faculty of Engineering (CAPSCU).

Torrance, E. P. (1988). The nature of creativity as manifest in its testing. In: The nature of Creativity (R. J. Sternberg), pp. 43- 75. Cambridge: University Press.