“Το πρόσωπο” της παιδικής κατάθλιψης

paidiki-katathlipsi

Η κατάθλιψη αποτελεί μία συχνή και ύπουλη ψυχική  διαταραχή στην σύγχρονη κοινωνία, η οποία εγκαθιδρύεται σιγά σιγά στην κουλτούρα των μεγάλων αστικών κέντρων, ως αντίδραση στις εξουθενωτικές και απαιτητικές συναισθηματικές προκλήσεις που δέχονται οι άνθρωποι στην καθημερινότητά τους. Αυτό που προβληματίζει, όμως, ιδιαίτερα τους  ειδικούς ψυχικούς υγείας είναι ότι συμπτώματα της κατάθλιψης εμφανίζονται όλο πιο συχνά σε παιδιά και εφήβους, με αποτέλεσμα η κατάθλιψη να παίρνει την χειρότερη της όψη σε αυτές τις  τρυφερές ηλικίες, εφόσον είναι αδύνατον να μπορέσουν να σηκώσουν το βάρος μεγάλων συναισθηματικών τραυματισμών και απαιτήσεων (Harmin,V., Pachler, M.C., 2005).

Ας εξετάσουμε λοιπόν τα συμπτώματα της κατάθλιψης στην παιδική ηλικία και πως αυτά εκδηλώνονται στο κοντινό οικογενειακό περιβάλλον και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού.

 

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΛΙΨΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Αρχικά, πρέπει να διαχωρίσουμε την νόσο κατάθλιψη από την φυσιολογική θλίψη, που όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε στην ζωή μας και ευτυχώς για αυτό, από το γεγονός ότι η κατάθλιψη που αποτελεί νόσο, εκδηλώνεται σε πολύ μεγαλύτερη συχνότητα, σε αυξημένη ένταση, με βαριά και διαρκή συμπτωματολογία. Για να μπορέσει ένα παιδί να λάβει την διάγνωση της κατάθλιψης θα πρέπει να εμφανίζει παθολογικά συμπτώματα στις σωματικές και γνωστικές  λειτουργίες, στην συμπεριφορά του και στο συναίσθημα τις περισσότερες ώρες της ημέρας, σε καθημερινή βάση και για περισσότερο από 2-3 εβδομάδες. Αυτό που είναι σημαντικό για την έγκυρη και αξιόπιστη διάγνωση, είναι ο τρόπος που θα διερευνήσει ο ειδικός ψυχικής υγείας τα συμπτώματα, τον τρόπο εκδήλωσης τους, την αιτιολογία, το οικογενειακό και κοινωνικό περίγυρο του παιδιού και τα βιολογικά και τα γενετικά χαρακτηριστικά του. Δεν είναι λίγες οι φορές, όπου ψυχολόγοι ή ψυχίατροι βιάστηκαν να αποδώσουν την διάγνωση της κατάθλιψης σε παιδιά, όπου λανθασμένα τους έβαλαν σε διαδικασία να σηκώσουν το βαρύ φορτίο της συναισθηματικής αναταραχής πίσω από την ταμπέλα κατάθλιψη (Harmin,V., Pachler, M.C., 2005).

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Τα παιδιά μπορούν να εκφράσουν με μεγαλύτερη ευκολία και άνεση τα συναισθήματά τους στους γονείς και στους δασκάλους τους  σε σύγκριση με τους ενήλικες. Δεν ντρέπονται να δηλώσουν τη βαρεμάρα τους ή την στεναχώρια τους, όπως συνήθως κάνουν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, οι οποίοι κρύβονται πίσω από την ταμπέλα του δυνατού, ανεπηρέαστου πραγματιστή ανθρώπου. Τα βασικά συμπτώματα της κλινικής εικόνας κατάθλιψης στην παιδική ηλικία είναι τα παρακάτω:

  • Σχολική αποτυχία με δυσκολία συγκέντρωσης της προσοχής.
  • Ευερεθιστότητα, δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις και αδυναμία να αντέξουν ακόμα και μικρές ματαιώσεις.
  • Ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως: Κοιλιακά άλγη, κεφαλαλγίες, ενούρηση (Τσιάντης, Ι., Κατσουγιάννη, Κλ., Γιαννοπούλου, ΣΤ., 1989).

Συνήθως τα παιδιά εκφράζουν τα καταθλιπτικά συναισθήματά τους μέσα από την εκδήλωση της διάθεσης για αλληλεπίδραση με άλλα άτομα, ή μέσα από την διάθεση που δείχνουν για το παιχνίδι, για τις γνωστικές και κινητικές δραστηριότητες και για τη επικοινωνία και την ψυχαγωγία. Πολλές  φορές μπορείς να κατανοήσεις την καταθλιπτική διάθεση του παιδιού μέσα από τα χαρακτηριστικά που παρουσιάζει η φαντασία του την συγκεκριμένη χρονική περίοδο (Τσιάντης, Ι., Κατσουγιάννη, Κλ., Γιαννοπούλου, ΣΤ., 1989).

Τα παιδιά που  παρουσιάζουν συμπτώματα κατάθλιψης, συνήθως έχουν φτωχή φαντασία και αδυνατούν να την χρησιμοποιήσουν στην εξιστόρηση φανταστικών παραμυθιών ή και ακόμα στην συνθήκη του παιχνιδιού, που όπως είναι ευρέως γνωστό η φαντασία βοηθάει στην εξέλιξη του παιχνιδιού και στην γενικότερη κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.

Επιπλέον η άρνηση και η έντονη αδικαιολόγητη αντίδραση σε οποιαδήποτε ματαίωση συναντήσουν, αποτελεί σημάδι καταθλιπτικής διάθεσης. Τα παιδιά συνήθως αρνούνται να πάνε στο σχολείο και στις   εξωσχολικές δραστηριότητες χωρίς να διαθέτουν κάποια συγκεκριμένη δικαιολογία. Το σχολείο αποτελεί έναν χώρο, όπου τα αποτελέσματα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των συμμαθητών και μεταξύ των δασκάλων είναι πληθώρες και τα παιδιά που έχουν καταθλιπτική διάθεση αδυνατούν να διαχειριστούν οποιαδήποτε ματαίωση και επιθετική διάθεση προς μέρος τους. Οπότε προτιμούν να απομονωθούν και να αποφύγουν τέτοιου είδους  συναισθηματικές εσωτερικές συγκρούσεις.

Επιπρόσθετος παράγοντας που συμβάλει στην αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων και υποχρεώσεων αποτελεί η σταδιακή απώλεια της διασκέδασης (Murphy, Κ., 2004). Η ατονία και η μείωση της αντοχής έρχεται και αντικαθιστά τον ενθουσιασμό και την παιδική χαρά και ανεμελιά, προβάλλοντας μια εικόνα ενός στεναχωρημένου και απογοητευμένου παιδιού, το οποίο μπορεί την μία φορά να κλαίει και να παρουσιάζεται ευάλωτο και την άλλη φορά να επιτίθεται βίαια προς τους συμμαθητές του (Murphy, Κ., 2004).

Η δυσκολία συγκέντρωσης και η αποτυχία στις σχολικές δραστηριότητες ενισχύουν την απομάκρυνση του παιδιού από αυτές και το οδηγούν στην απώλεια κινήτρου συμμετοχής και ενδιαφέροντος. Η απώλεια συγκέντρωσης στα σχολικά δρώμενα έχει ως αποτέλεσμα την αποτυχία των επιμέρους στόχων που έχει θέσει το παιδί στην αρχή της σχολικής χρονιάς και την παράλληλη παγίωση των χαμηλών επιδόσεων του (Davis, Μ., 2005).

Όλα τα παραπάνω συμπτώματα αποτελούν δείγματα για την ύπαρξη καταθλιπτικής διάθεσης σε ένα παιδί. Αυτό που πρέπει να κάνουν οι γονείς είναι να παρατηρούν σχολαστικά τις συμπεριφορικές αντιδράσεις των παιδιών τους, ώστε να καταλάβουν σύντομα την απόκλιση που παρατηρείται από την συνηθισμένη συμπεριφορά τους. Να προσπαθούν να ενισχύουν και να προωθούν την διάθεση για επικοινωνία και συναισθηματική αλληλεπίδραση μεταξύ τους, έχοντας ως στόχο στην συναισθηματική ελάφρυνση και έκφραση των παιδιών. Τέλος να προσπαθούν να περιορίσουν όλους εκείνους τους στρεσογόνους παράγοντες, που μπορεί να ερεθίζουν και να πυροδοτούν την καταθλιπτική διάθεση στα παιδιά τους, ακόμα και να πρέπει να μπουν οι ίδιοι σε διαδικασία να αλλάξουν γνωστικά σχήματα και φιλοσοφία για τον τρόπο που πρέπει να μεγαλώνουν τα παιδιά τους και να συντηρούν μία υγιής οικογένεια (Λιακοπούλου, Μ., 1998). Είναι προφανές το γεγονός, ότι δεν γίνεται να αποφεύγονται οι καβγάδες και οι συγκρούσεις ανάμεσα σε οικογένεια, αλλά είναι επιτακτικό το γεγονός να υπάρχει το αίσθημα ασφάλειας, αγάπης και τρυφερότητας, για να μπορέσει το παιδί να ξεπεράσει και να νικήσει τις καταθλιπτικές σκέψεις του και την θλίψη του (Lagges, A.M., Dunn, D.W, 2003).

Βιβλιογραφία

Λιακοπούλου Μ. Κατάθλιψη στην παιδική και εφηβική ηλικία. Παιδιατρική 1998, 61:25–30

Davis M. Depression in children and adolescents. J School Nurs 2005, 21:311–317

Murphy K. Recognizing Depression. Nurse Pactitioner 2004, 29:19–20

Τσιάντης Ι, Κατσουγιάννη Κλ, Γιαννοπούλου ΣΤ. Κατα- θλιπτικά παιδιά και ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά. Παρατηρήσεις από πληθυσμό εξωτερικών ιατρείων γενι- κού νοσοκομείου. Εγκέφαλος 1989, 26:22–29

Lagges AM, Dunn DW. Depression in children and ado- lescents. Neurol Clin 2003, 21:953–960

Harmin V, Pachler MC. Child and Adolescent Depres- sion. Review of the latest evidence. J Psychosoc Nurs 2005 43:54–63