«Συγχώρεση». Mεγαλοψυχία προς τον άλλον ή προς τον εαυτό μας;

sigxoresi

Συγνώμη“, είναι μία λέξη την οποία μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε από πολύ μικρή ηλικία, όταν για παράδειγμα κατά λάθος σκοντάψουμε πάνω σε κάποιον άλλον άνθρωπο στο πεζοδρόμιο, όταν μαλώσουμε με τον αδερφό μας ή τον  παιδικό μας φίλο, επειδή δεν θέλουμε να μοιραστούμε το αγαπημένο μας παιχνίδι και καταλήγουμε στην πορεία της ανάπτυξης μας να την χρησιμοποιούμε πολύ συχνά στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, απλά ως δείγμα ευγένειας και καλής παιδείας. Τι πραγματικά σημαίνει, όμως, η λέξη «Συγνώμη» και ποιες συναισθηματικές και γνωστικές διεργασίες απαιτεί η συνειδητή συγχώρεση;

Η Έννοια της Συγνώμης

Η «Συγνώμη» είναι κάτι παραπάνω από μία λέξη, είναι μια διεργασία κατά την οποία το άτομο αντιλαμβάνεται πρωτίστως την λανθασμένη συμπεριφορά του, την αναγνωρίζει, αναλαμβάνει τη ευθύνη της πράξης του και έπειτα την γνωστοποιεί στο άτομο που ήταν δέκτης της άσχημης συμπεριφοράς. Ποιο κομμάτι της διεργασίας αυτής ωφελεί τον δέκτη της συγνώμης και ποιο τον πομπό;

Ο Πομπός της «Συγνώμης»

Η διεργασίας της συγχώρεσης έχει διττή θετική επίδραση και στον δέκτη και στον πομπό. Ας ξεκινήσουμε την ανάλυση από αυτόν που ζητάει συγνώμη σε πιο βαρυσήμαντες καταστάσεις από μία κατά λάθος  ζημιά στο γραφείο ή στον δρόμο. Η συγχώρεση επιδρά έντονα στον ανθρώπινο οργανισμό, σύμφωνα με έρευνες που έχουν διεξαχθεί με αυτήν την θεματολογία. Θεωρώ πιο δύσκολη την διαδικασία για αυτόν που πρέπει να αντιληφθεί και να παραδεχτεί το λάθος του. Και αυτό γιατί στην σύγχρονη εγωκεντρική κοινωνία το λάθος και η αναγνώριση του συνδέεται αδικαιολόγητα, αλλά και άμεσα με την αδυναμία χαρακτήρα και την μετατόπιση του εαυτού μας από την κεντρική θέση σε θέση υποδεέστερη. Δεν είναι λίγες οι αναφορές, κατά τις οποίες οι άνθρωποι αδυνατούν να ζητήσουν συγνώμη για μία ανάρμοστη συμπεριφορά, γιατί θεωρούν ότι θα ρίξουν το επίπεδο τους και θα εκτεθούν στα μάτια του άλλου, χωρίς να αναλογίζονται ότι η ανάρμοστη συμπεριφορά αποτελεί έκθεση της προσωπικότητας και η συγχώρεση ανύψωση αυτής (McCullough, Charlotte, 2001). Το να αναγνωρίσει κανείς το λάθος του και να το γνωστοποιήσει με το δικό του προσωπικό ύφος στον άλλον, αποτελεί δείγμα καλής θέλησης να διορθώσει την κατάσταση και ίσως κάποια  δυσλειτουργική πάγια συμπεριφορά του, ώστε να βελτιώσει την εκδοχή του χαρακτήρα του, να αποφύγει δυσάρεστα συναισθήματα από τον εκτροχιασμό της ηθικής και κοινωνικής του συνείδησης και να δείξει εμπάθεια και ευαισθησία στην συναισθηματική κατάσταση του άλλου. Συμπερασματικά, η διαδικασία του να ζητάς συγνώμη από τον άλλον, συναντάται πιο συχνά σε ανθρώπους που αντιλαμβάνονται ρεαλιστικά την επίδραση της ανθρώπινης φύσης στις διάφορες επιφορτισμένες συναισθηματικά καταστάσεις, η οποία γίνεται φανερή με την μορφή λανθασμένων συμπεριφορών λόγω αδυναμίας ελέγχου του εαυτού (Kaplan, 1992).

Ο Δέκτης της «Συγνώμης»

Παρόμοια θετική επίδραση παρουσιάζεται και σε αυτόν που  αποφασίζει να δώσει την συγχώρεση και να ολοκληρώσει ειρηνικά μία κοινωνική συναναστροφή ή να την συνεχίσει, αφήνοντας πίσω δυσάρεστες αναμνήσεις. Έρευνες έχουν αποδείξει κατά καιρούς ότι η συγχώρεση είναι μία διεργασία, η οποία βοηθάει στην ομαλή απόσβεση των αρνητικών συναισθημάτων που έχουν προκληθεί από άτομα που μας έχουν πληγώσει στο παρελθόν και μας βοηθάνε να αντιμετωπίζουμε με διαφορετική βαρύτητα και ένταση την επόμενη πιθανή απογοήτευση (Toussaint, Worthington, Williams, 2015). Επιπλέον, είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί, ότι η συγχώρεση είναι απόδειξη της αγάπης κυρίως προς τον εαυτό μας. Στην ουσία την αποκαλώ απόδειξη αγάπης γιατί σου επιτρέπει να συντηρείς υγιής σχέσεις με τους άλλους, δίνοντάς τους την ευκαιρία  να επανορθώσουν και να δείξουν τα αληθινά τους συναισθήματα, αναγνωρίζοντας έτσι την μοναδικότητα τους στον τρόπο που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι τις καταστάσεις και στον τρόπο που αντιλαμβάνονται τις κοινωνικές συναναστροφές τους (Νίτσε, 2001). Έτσι επιλέγεις εσύ ο ίδιος ποια άτομα θες να κρατήσεις στην ζωή σου και με ποια άτομα θες να συντηρήσεις συναισθηματικούς δεσμούς. Τέλος, η διεργασία της συγχώρεσης έρχεται να μας υπενθυμίσει την ρεαλιστική πλευρά των ανθρώπινων σχέσεων, η οποία ενέχει  δυσάρεστες και απογοητευτικές στιγμές, τις οποίες όμως δεν πρέπει να τις αφήνουμε εμπόδιο για να αναγνωρίσουμε και να τιμήσουμε τις ωραίες και ευτυχισμένες στιγμές (Toussaint, Worthington, Williams, 2015).

Τι δεν είναι η «Συγνώμη»

Από την μία μεριά τονίσαμε τις θετικές επιδράσεις που παρουσιάζει η διεργασία της «Συγχώρεσης» και προς τον εαυτό μας και προς τον άλλον, από την άλλη μεριά όμως θα ήταν καλό να ξεκαθαρίσουμε ότι με την χρήση της λέξης «Συγνώμη» δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε τους πάντες και τα πάντα ή ότι ξεχνάμε τις στιγμές, τα λόγια και τις συμπεριφορές που μας απογοήτευσαν και μας στεναχώρησαν. Χρειάζεται να κάνουμε σωστή χρήση της κριτικής σκέψης για το ποιες καταστάσεις «σηκώνουν» την συγχώρεση, χωρίς να καταπιέζουμε τα αρνητικά μας συναισθήματα και την διάθεση μας, μπροστά στην εικονική ικανοποίηση της συντήρησης μίας κοινωνικής επαφής (Luskin,2002). Τέλος, όταν συγχωρούμε κάποιον, δεν σημαίνει ότι τον λυπόμαστε, ούτε ότι βρισκόμαστε σε θέση υπεροχής σε σχέση με αυτόν. Σημαίνει ότι είμαστε σε θέση να συγχωρέσουμε πρώτα τον εαυτό μας για ότι έχουμε επιλέξει στην ζωή μας να μας στεναχωρεί και να μας θλίβει με το να το τρέφουμε και να το συντηρούμε. Η διεργασία της συγχώρεσης μας δίνει την ευκαιρία να μετατρέψουμε την δυσαρέσκεια σε ευχαρίστηση, την απογοήτευση σε ικανοποίηση, το μίσος σε αγάπη και τις δυσάρεστες στιγμές σε ευχάριστες στιγμές, οι οποίες θα κοσμήσουν για πολύ καιρό την μνήμη μας και τις εμπειρίες μας (Luskin,2002).

«Συγχώρεση είναι το αίσθημα της ειρήνης που εμφανίζεται όταν παίρνεις κάτι που σε πλήγωσε λιγότερο προσωπικά, αναλαμβάνεις την ευθύνη για το πώς νιώθεις και από θύμα γίνεσαι ήρωας της ιστορίας που αφηγείσαι. Συγχώρεση είναι η εμπειρία της γαλήνης στο παρόν»

(Luskin, 2002).

Βιβλιογραφία

Kaplan, B.H. (1992). Social health and the forgiving heart: The Type B story. Journal of Behavioral Medicine, 15, 3-14. Στο Snyder, C. R., Lopez, S. J. (Eds.). (2002). The Handbook of Positive Psychology. New York: Oxford.

Luskin, F. (2002). Forgive for Good: A Proven Prescription for Health and Happiness, San Francisco: Harper.

McCullough, M.E., Charlotte, W.,  (2001). The psychology of forgiveness. Στο Snyder C.R., Lopez, S. J. (Eds.). (2002). The Handbook of Positive Psychology. New York: Oxford.

Toussaint, L.L., Worthington, E.L., Williams, D.R. (2015). Forgiveness and Health: Scientific Evidence and Theories Relating Forgiveness to Better Health.  Στο https://www.apa.org/monitor/2017/01/ce-corner

Νίτσε, Φρ., (2001). Γενεαλογία της Ηθικής, Σκόπελος: Νησίδες