Κοινωνικός Ρατσισμός: Έμφυτη Τάση του Ανθρώπου ή Μαθημένη Αντίδραση;

racism

Κοινωνικός ρατσισμός ; Δεν θα μπορούσε κανείς να αγνοήσει ή να αδιαφορήσει για τα τελευταία βίαια, εγκληματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στις πολιτείες της Αμερικής, λίγο πριν πραγματοποιηθούν οι πολυσυζητημένες και βαρυσήμαντες για την πολιτική πορεία της εκλογές. Το σκηνικό μοιάζει με πολεμικό τοπίο, όπου οι δύο αντίπαλες παρατάξεις ετοιμάζονται για την διεκδίκηση και την πολιτική αναγνώριση των δικών τους συμφερόντων, αρχών και ιδεολογιών. Πλέον, οι διαστάσεις της εγκληματικότητας και της αντιπαλότητας έχουν διεισδύσει σε όλα τα κοινωνικά στρώματα προκαλώντας τρόμο και λύπηση για την διεστραμμένη και ανήθικη φύση του ανθρώπινου νου, σε όλους αυτούς που είναι θεατές των τελευταίων εξελίξεων.

Η έκρηξη ξεκίνησε από την άδικη ανθρωποκτονία του Τζορτζ Φλοιντ, ενός Αφροαμερικανού πολίτη που συνελλήφθηκε από τρεις αστυνομικούς και αποτέλεσμα αυτής ήταν να αφήσει την τελευταία του πνοή στον δρόμο. Γρήγορα το θέμα του κοινωνικού ρατσισμού απέναντι στους Αφροαμερικανούς πήρε γιγαντιαίες διαστάσεις. Οι διαδηλώσεις και οι διαμαρτυρίες έγιναν πρώτο θέμα συζήτησης σε όλο τον κόσμο, αρχικά ήταν ειρηνικές αλλά αργότερα μετατράπηκαν σε βίαιες και φανατικές εκδηλώσεις. 

Δεν έλειψαν από το προσκήνιο οι ξυλοδαρμοί, οι εμπρησμοί σε δημόσιες και ιδιωτικές περιουσίες, οι συλλήψεις, ακόμα και οι ανθρωποκτονίες , ανταλλάσσοντας εν ψυχρό πυρά η αστυνομική προστασία στους διαδηλωτές, υπό τις οδηγίες και την στήριξη του Προέδρου της Αμερικής, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δεν δίστασε να επιστρατεύσει την Ειδική Φρουρά. Όπως είναι αναμενόμενο ακολούθησαν και άλλες ανθρωποκτονίες Αφροαμερικανών από «ένστολους προστάτες» της κοινωνικής ασφάλειας και τάξης. 

Το θέμα του φυλετικού ρατσισμού πήρε και πάλι τις διαστάσεις, όπως παλαιότερα, όταν ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ το 1965 ηγήθηκε της πορείας από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερυ, διαμαρτυρία για τη μη εκχώρηση του δικαιώματος ψήφου στους έγχρωμους, ενώ πλέον τα αιτήματα τους εκπροσωπούνται από το κίνημα « BLACK LIVES MATTER”

Με αφορμή τα τελευταία γεγονότα που διαδραματίζονται στην Αμερική, αυτό για το οποίο χρειάζεται ανάλυση και σκέψη είναι ποιες δυνάμεις κυριεύουν τον ανθρώπινο νου και τον παραλύουν μπροστά στην ενσάρκωση του κοινωνικού ρατσισμού στον καθημερινό βίο. Δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά και να παρατηρήσουμε γεγονότα ρατσιστικής συμπεριφοράς σε άλλες χώρες ή σε άλλες πολιτείες. Αν αναλογιστούμε την εμπειρία μας, θα επαναφέρουμε στην μνήμη μας δρώμενα κοινωνικού ρατσισμού, στα οποία είτε είμασταν απλοί παρατηρητές, είτε θύματα ή θύτες του φαινομένου. Τι είναι αυτό που ωθεί τον άνθρωπο σε βίαιες ενέργειες απέναντι στην διαχείριση της διαφορετικότητας;

ρατσισμός

Ενδο-ατομική Προσέγγιση:

Προστατεύσει τις δικές του αδυναμίες και ελλείψεις για να αμυνθεί απέναντι σε κάποιο κίνδυνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ρατσιστική και επιθετική συμπεριφορά απέναντι στο διαφορετικό, παίζει αποτελεσματικά τον ρόλο της. Ο ρόλος αυτός περιορίζεται στο να προστατεύσει τον εν δυνάμει ρατσιστή από την πραγματική πηγή που τον απειλεί και παράλληλα τον ωθεί να επιτεθεί στον «Αποδιοπομπαίο τράγο», που είναι ευκολότερος στόχος, λόγω κάποιας αδυναμίας που μπορεί να παρουσιάζει (ομάδες που στοχοποιούνται εύκολα για αυτόν τον λόγο είναι αλλόθρησκοι, αλλοδαποί, άνθρωποι με νοητικά προβλήματα, άνθρωποι με χαμηλό εισόδημα, άνθρωποι με διαφορετική σωματική διάπλαση από τον μέσο όρο).

Η «Αυταρχική Προσωπικότητα»:

Μία άλλη εξήγηση της ενδο-ατομικής γέννησης ρατσιστικών συμπεριφορών είναι «η θεωρία αυταρχικής προσωπικότητας». Η «αυταρχική προσωπικότητα» εκδηλώνεται συχνά με άκαμπτο τρόπο σκέψης: εμμονική προσκόλληση σε μεσοαστικές ιδεολογίες και συμβάσεις, επιθετικότητα απέναντι σε κάθε τι που παρεκκλίνει από την δικιά του θεωρία και δεδομένα, τυφλή υποταγή και υπακοή σε οποιοδήποτε όργανο της εξουσίας. 

Έρευνες που εξάχθηκαν για να εντοπίσουν τους παράγοντες που οδηγούν στην εκδήλωση της αυταρχικής συμπεριφοράς, στοχοποίησαν την αυταρχική και καταπιεστική ανατροφή των γονέων προς τα παιδιά τους, κάνοντας τα τελευταία να είναι δούλοι των δικών τους διαταγών και επιθυμιών. Τα παιδιά αυτά εξιδανικεύουν τους γονείς και κάθε μορφή εξουσίας, και μεταθέτουν τα καταπιεσμένα και απωθημένα συναισθήματα σε έξω-ομάδες που συνήθως είναι μειονότητες με διαφορετικά χαρακτηριστικά και φιλοσοφία.

Κοινωνικό-γνωστική Προσέγγιση:

Προσεγγίζοντας το θέμα από την κοινωνικό-γνωστική οπτική, θα λέγαμε ότι η εκδήλωση ρατσιστικών συμπεριφορών βασίζεται εν μέρει στην αυστηρή κατηγοριοποίηση των ανθρώπων με βάση τα φυλετικά, οικονομικά, θρησκευτικά, πολιτικά χαρακτηριστικά και στην συνεπακόλουθη σύνδεση της διαφορετικότητας με την έννοια της κατωτερότητας. Ότι διαφορετικό από εμάς, κατώτερο από εμάς. Η έλλειψη ανοχής στην διαφορετικότητα φωνάζει τον φόβο μήπως απομακρυνθούμε από τις δικές μας σταθερές και τετριμμένες ανεξιχνίαστες αλήθειες και τον τρόμο μήπως αποδειχτεί ότι εν τέλει δεν γνωρίζουμε και εμείς οι ίδιοι ποια κοινωνική ταυτότητα διατηρούμε μέσα στο σύνολο.

Η αίσθηση του «ανήκειν» σε ομάδα:

Σε ποιόν άνθρωπο δε αρέσει να είναι μέλος μίας ευχάριστης ομάδας ανθρώπων ή ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου, όπου να μπορεί να μοιράζεται κοινές απόψεις και αντιλήψεις και να απολαμβάνει την ασφάλεια και την συντροφιά και να επιθυμεί την ενεργό συμμετοχή του σε αυτήν και την συνεπακόλουθη αναγνώριση από αυτήν. Το να γίνεσαι ζωτικό όργανο ενός συνόλου, ενδυναμώνει την αυτοπεποίθηση σου, θωρακίζει την αυτοεκτίμηση σου και σου δίνει κίνητρο να μυηθείς πιο βαθιά στην ταυτότητα αυτού του συνόλου, ακολουθώντας κανόνες, νόρμες και συνήθειες. Κάτι τέτοιο παρατηρείται συχνά και σε ομάδες εφήβων και νέων.

 Χωρίς να επεκταθώ στην ανάλυση και στην περιγραφή των «ανθεκτικών» και των «εύθραυστων» ανθρώπων, θα αναφέρω ότι οι δεύτεροι έχουν την τάση να ακολουθούν ομάδες, να ενσωματώνονται και να την υπηρετούν πιστά με μοναδική και επιθυμία, απλά να ανήκουν σε μία ομάδα, να αφεθούν μέσα σε αυτήν και να γευτούν την ασφάλεια και την προστασία, που προφανώς στερήθηκαν από το στενό οικογενειακό περιβάλλον. Το φαινόμενο του κοινωνικού ρατσισμού φαίνεται να τροφοδοτείται αβυσσαλέα από ομάδες που προωθούν την βία και την εγκληματικότητα απέναντι σε μειονότητες, έχοντας θερμούς υποστηριχτές και ακόλουθους στερούμενοι την ευσυνειδησία και την επίγνωση των πράξεων τους.

Συμπερασματικά, θα έλεγα ότι ο κοινωνικός ρατσισμός καλλιεργείται και αναπτύσσεται εκεί που η παιδεία και η κοινωνική διαπαιδαγώγηση αρχίζει να οπισθοχωρεί και να εξαλείφεται από τις πιο μικρές ηλικίες έως και τις πιο μεγάλες. Ποια ανθρώπινη ευαισθησία και πνευματική καλλιέργεια χωράει εγκληματικές και βίαιες πράξεις που δεν σέβονται την ανθρώπινη υπόσταση στην ουσία της. Πρέπει να εντείνουμε την προσοχή μας προς το φαινόμενο αυτό και να αφυπνίσουμε τους νέους για την σημαντικότητα των γεγονότων που πλήττουν την ποιότητα της ανθρώπινης ζωής και γενικότερα το μέλλον που διαγράφεται για αυτήν.

Πως μπορούμε να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε έναν κόσμο γεμάτο ελπίδα, μεγαλόπνοα σχέδια, παιδικά γέλια και στιγμές οικογενειακής θαλπωρής, όταν η ανθρωπότητα έχει οικειοποιηθεί με την βία και με την εγκληματικότητα, όταν πλέον ο άνθρωπος περιγράφεται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και κάθε τι έξω από αυτήν την περιγραφή πολεμάται και περιθωριοποιείται;

Πως γίνεται να είμαστε άνθρωποι, όταν εκμηδενίζουμε τον ίδιο τον άνθρωπο, τον ίδιο μας τον εαυτό ….;